CIDB CE Grading: Grade 5 ho isa 9 bakeng sa Bakontraka

Thendareng ea sechaba ea metheo, CIDB CE grade ea hau e etsa qeto ea hore na u ka fuoa mosebetsi ho hang. Haeba u bea theko ea tsela, phaephe kapa konteraka ea metsi a pula ka holim’a grade ea hau, moreki a ke ke a u fa eona, le ha theko ea hau e le ntle hakae. Leha ho le joalo, mekhatlo e mengata ea metheo e hlahloba grade ea eona feela ha tsebiso ea thendara e fihla.

Tataiso ena e hlalosa CIDB CE grading bakeng sa bakontraka ba metheo. E akaretsa hore na sehlopha sa CE ke eng, hore na grade 5 ho isa 9 li u lumella ho tendara eng, kamoo cidb (Construction Industry Development Board) e etsang qeto ea grade ea hau, le kamoo u ka rerang ho fetela ho e latelang. E ngoletsoe batsamaisi, batsamaisi ba likonteraka le bahakanyi ba mekhatlo ea metheo. Bakeng sa pono e akaretsang ea li-grade le lihlopha tsohle, bona tataiso ea rona e amanang ka CIDB grading e hlalositsoeng.

CIDB CE Grading ke Eng?

CIDB CE grading ke ngoliso ea hau ho cidb Register of Contractors sehlopheng sa mesebetsi ea boenjiniere ba metheo (CE). E ngoloa e le nomoro le litlhaku tse peli, joalo ka 7CE. Nomoro ke grade ea hau, ho tloha ho 1 ho isa ho 9. E bea konteraka e kholo ka ho fetisisa eo u nkoang u khona ho e phetha. Litlhaku li bontša sehlopha sa mesebetsi.

Standard ea theko ea cidb e hlalosa sena e le letšoao la litlhaku tse tharo. Tlhaku ea pele ke nomoro bakeng sa boleng ba thendara. Tse peli tse latelang ke litlhaku tse kholo bakeng sa sehlopha sa mesebetsi. Kahoo 6CE e bolela grade 6 mesebetsing ea boenjiniere ba metheo, mme 6GB e bolela grade 6 mesebetsing e akaretsang ea kaho ea meaho.

Sehlopha ka seng se fuoa grade ka bosona. Mokhatlo o ka ba 7GB le 5CE ka nako e le ‘ngoe, hobane cidb e sheba rekoto ea mosebetsi sehlopheng ka seng ka thoko. Bakeng sa rakontraka oa metheo, grade ea CE ke eona e etsang qeto ea hore na ke lithendara life tsa litsela, metsi, likhoerekhoere le litšebeletso tse kholo tseo u ka li hapang.

Tlas’a molaoana oa 17 oa Construction Industry Development Regulations, 2004, rakontraka o nkoa a khona ho phetha konteraka e ka har’a mefuta ea boleng ba thendara bakeng sa grade ea hae, sehlopheng seo a ngolisitsoeng ho sona.

Grade ka ‘Ngoe ea CE e ka Tendara Eng?

Grade ka ‘ngoe ea CE e na le moeli o phahameng oa boleng ba thendara ka konteraka, mme grade 5 ho isa 9 li akaretsa bakontraka ba bangata ba metheo ba seng ba itsitse. Meeli e ka tlase e sebelitse ho tloha ka la 7 Mphalane 2019, ha tafole e fetotsoeng molaoaneng oa 17 e qala ho sebetsa (Government Gazette 42561). Tlas’a molaoana oa 2, boleng bona bo kenyeletsa VAT. Grade 9 ha e na moeli o phahameng.

CE grade	Moeli o phahameng oa boleng ba thendara (ho kenyeletsa VAT)	Mosebetsi o tloaelehileng oa metheo boemong bona (mohlala)
5CE	R10,000,000	Ntlafatso ea litsela tsa masepala, marang-rang a manyane a metsi le likhoerekhoere
6CE	R20,000,000	Litšebeletso tsa lekeishene, ntlafatso ea metsi a pula, marokho a manyane le li-culvert
7CE	R60,000,000	Likonteraka tsa litsela tsa profinse, mela e meholo ea metsi le likhoerekhoere, matamo a polokelo
8CE	R200,000,000	Ntlafatso e kholo ea litsela, metheo e meholo, liphaephe tsa likarolo tse ngata
9CE	Ha ho moeli	Mananeo a maholo a metheo a naha le a li-metro

Meeli e sebetsa ka konteraka, eseng ka selemo. Mokhatlo oa 7CE o ka tsamaisa likonteraka tse ‘maloa tsa R50,000,000 ka nako e le ‘ngoe haeba o ka li fa lisebelisoa. Grade 1 ho isa 4 le tsona li teng, li na le meeli e tlase. Tafole ea rona ea CIDB grading bakeng sa grade 1 ho isa 9 e li thathamisa kaofela. Kamehla hlahloba lipalo tsa morao-rao ho webosaete ea cidb pele u itšetleha ka tsona, hobane meeli e ka fetoloa ka tsebiso.

Moreki o Etsa Qeto Joang ka CE Grade eo Thendara e e Hlokang?

Tsebiso ea thendara e bolela grade eo moreki a hakanyang hore u tla e hloka, empa theko ea hau ea thendara ke eona e etsang qeto ea hore na u tšoaneleha. Tlas’a cidb Standard for Uniformity in Construction Procurement, motendara ea tšoanelehang o tlameha ho ba le letšoao la grade le lekanang kapa le phahameng ho feta le lumellanang le chelete e tendaretsoeng.

Ha e le hantle, data ea thendara e tla re ho hong joalo ka “batendara ba tlameha ho ba le cidb contractor grading designation ea 7CE kapa ho feta”. Eo ke khakanyo ea moreki. Haeba theko ea hau e feta moeli oa grade ea hau, ha u sa tšoaneleha, le haeba tsebiso e ne e bolela grade ea hau.

Mona ke moo VAT e tšoasang batho teng. Meeli e kenyeletsa VAT, empa bahakanyi ba bangata ba sebetsa ka litheko tse sa kenyeletseng eona ho fihlela mohatong oa ho qetela.

Tlhahlobo ea VAT. Rakontraka oa 7CE o bea theko ea konteraka ea tsela ho R53,000,000 ntle le VAT. Ka VAT ea 15%, theko e tendaretsoeng ke R60,950,000. Seo se ka holim’a moeli oa R60,000,000 bakeng sa grade 7, kahoo thendara ha e tšoanelehe ka theko eo. Kamehla leka grade ea hau khahlanong le theko e kenyeletsang VAT pele u romela.

Na u ka Tendara ka Holim’a CE Grade ea Hau?

E, maemong a mabeli a hlalositsoeng ho standard ea theko ea cidb: ka joint venture, kapa e le khoebo e ka ‘nang ea hlaha (potentially emerging enterprise) lenaneong le reretsoeng ntlafatso. Ntle le litsela tseo, grade ea hau le theko e kenyeletsang VAT ke tsona tse behang moeli.

Li-joint venture. Setho se seng le se seng sa joint venture se tlameha ho ngolisoa le cidb. Grade e kopantsoeng, e baloang joalokaha melaoana e bolela, e tlameha ho lekana kapa ho feta grade e hlokoang. cidb e phatlalatsa joint venture grading calculator ho leka sena pele u saena tumellano ea joint venture.
Likhoebo tse ka ‘nang tsa hlaha. Moo moreki a tsamaisang lenaneo le reretsoeng ntlafatso, data ea thendara e ka lumella bakontraka ba ngolisitsoeng grade e le ‘ngoe tlase ho e hlokoang, haeba ba fihlela litekanyetso tse boletsoeng data ea thendara. cidb e hokahanya boemo ba potentially emerging le litekanyetso tse behiloeng tsa beng le tsamaiso. Bala data ea thendara ka hloko, hobane litekanyetso li fapana ho ea ka lenaneo.

Joint venture ke tsela e tloaelehileng bakeng sa mokhatlo oa 6CE kapa 7CE o batlang ho haha rekoto mosebetsing o moholoanyane. Rera lipampiri esale pele. cidb e sheba likonteraka tse phethiloeng ha u kopa ho nyolla grade hamorao, kahoo lumellanang hore na karolo ea mosebetsi ea molekane ka mong e tla ngoloa joang.

CIDB e Fa Rakontraka oa Metheo Grade Joang?

cidb e u fa grade ka liteko tse peli, bokhoni ba lichelete le bokhoni ba mesebetsi, mme grade ea hau ke e tlase ho tse peli. Bakeng sa grade 5 ho isa 9, e sheba chelete e kenang ea selemo e ntle ka ho fetisisa, capital e fumanehang le konteraka e kholo ka ho fetisisa eo u e phethileng. Teko ea mesebetsi e bala feela likonteraka tse phethiloeng sehlopheng seo u se kopang, seo bakeng sa CE grade se bolelang mosebetsi oa metheo.

Melao e ho melaoana ea 11 le 12 ea Construction Industry Development Regulations. Leqephe la litlhoko tsa grading la cidb le thathamisa boleng bona ba ho tšoaneleha bakeng sa grade 5 ho isa 9:

Grade	Konteraka e kholo ka ho fetisisa e phethiloeng (lilemo tse 5 tse fetileng)	Chelete e kenang ea selemo e ntle ka ho fetisisa (lilemo tse 2 tse fetileng)	Capital e fumanehang
5	R1,500,000	R3,250,000	R650,000
6	R3,000,000	R6,500,000	R1,300,000
7	R9,000,000	R20,000,000	R4,000,000
8	R30,000,000	R65,000,000	R13,000,000
9	R90,000,000	R200,000,000	R40,000,000

Temoso e le ‘ngoe. Memo ea cidb ea Phato 2019 e re boleng ba ho tšoaneleha bo tsamaea le meeli ea boleng ba thendara e qalileng ho sebetsa ka Mphalane 2019, e neng e tla bo etsa bo phahameng ho feta lipalo tse leqepheng la grading. Netefatsa le cidb hore na ke boleng bofe bo sebetsang pele u rera ho nyolla grade ho potoloha palo e le ‘ngoe.

cidb e boetse e bea melao ea bopaki bakeng sa rekoto ea mosebetsi:

Mosebetsi o phethiloeng feela. E kopa lengolo la kabo, setifikeiti sa ho phethoa, setifikeiti sa tefo le lipolelo tsa banka bakeng sa konteraka e ‘ngoe le e ‘ngoe eo u itšetlehang ka eona.
Register of Projects. Bakeng sa merero e fanoeng ho tloha ka la 1 Mmesa 2021, morero o tlameha ho ba ho cidb Register of Projects hore o baloe e le rekoto ea mosebetsi.
Lilemo tse hlano tse fetileng. Likonteraka tsa khale li tsoa tekong ea mesebetsi.

Hobaneng Mosebetsi oa Meaho o sa Baloe bakeng sa CE Grade?

Hobane bokhoni ba mesebetsi bo hlahlojoa ka sehlopha, konteraka e kholo ea meaho ha e paka hore u ka phetha mosebetsi oa metheo. E ka thusa lipalo tsa hau tsa lichelete, empa CE grade ea hau e ntse e itšetlehile ka konteraka e kholo ka ho fetisisa ea metheo eo u e phethileng lilemong tse hlano tse fetileng. Mekhatlo e kopaneng hangata e fumana hore CE grade ea eona e tlase ho GB grade ea eona.

Nka mokhatlo oo mosebetsi oa oona o moholo ka ho fetisisa e neng e le sekolo sa R14,000,000 (mosebetsi oa GB), mme mosebetsi oa oona o moholo ka ho fetisisa oa metheo e ne e le konteraka ea metsi a pula ea R4,000,000. Bakeng sa CE grade, cidb e sheba konteraka ea R4,000,000 bakeng sa bokhoni ba mesebetsi. Ha e bapisoa le boleng ba leqephe la grading, seo se tšehetsa grade 6 mesebetsing, eseng grade 7.

Tharollo hase lipampiri. Ke ho hapa, ho phetha le ho ngola likonteraka tse kholoanyane tsa metheo. Ke ka hona boleng ba ho qetela ba konteraka e ‘ngoe le e ‘ngoe ea metheo bo leng bohlokoa hakaale.

U Fetela Joang ho tloha 6CE ho ea 7CE?

Fumana teko e u thibelang, ebe u sebetsa ho eona: capital e ka fetoha ka likhoeli, chelete e kenang ka selemo sa lichelete, mme rekoto ea mosebetsi feela ha konteraka e kholoanyane ea metheo e phethiloe. Mekhatlo e mengata e khomaretseng ho 6CE e haelloa ke palo e le ‘ngoe, eseng tse tharo kaofela.

Etsa liteko tse tharo selemo le selemo hang ha lipolelo tsa hau tsa lichelete tsa selemo li saennoe. cidb e bala lipolelo, eseng li-management accounts.
Lokisa capital pele haeba ke eona sekheo. Phaello e bolokiloeng, equity e ncha kapa tšehetso ea lichelete li ka phahamisa capital e fumanehang. cidb e hlokomela hore motšehetsi eo e seng setsi sa lichelete a ke ke a tšehetsa ho feta 15% ea boleng ba thepa ea hae ea net.
Shebisa likonteraka tse nepahetseng. Tendara mosebetsi o moholo ka ho fetisisa oa metheo oo grade ea hau e o lumellang, kapa u kene joint venture mosebetsing o moholoanyane, e le hore konteraka ea hau e latelang ea CE e phethiloeng e fete teko ea mesebetsi.
Sebelisa boleng ba ho qetela. Liphetoho le tekanyo hape li fetola seo konteraka ea metheo e qetellang e le bohlokoa ka sona. Tataiso ea rona ea tekanyo hape ka chainage likonterakeng tsa metheo e bontša kamoo boleng bo lekantsoeng bo hahang boleng boo ba ho qetela.
Boloka bopaki ka konteraka ho tloha letsatsing la pele. Lengolo la kabo, litifikeiti tsa tefo, setifikeiti sa ho phethoa le nomoro ea Register of Projects, sebakeng se le seng.

Software ea taolo ea kaho ea metheo joalo ka Sakha e boloka litifikeiti tsa tefo, tekanyo le litokomane tsa konteraka ka ‘ngoe hammoho, e le hore rekoto ea lilemo tse hlano e be e lokile ha cidb e e kopa. Litifikeiti tsa tefo tsa GCC tse hlophehileng le tsona ke bopaki ba tefo boo cidb e batlang ho bo bona.

CE Grade ea Hau e Bolela Eng bakeng sa Kamoo u Tsamaisang Likonteraka?

CE grade e phahameng e bolela likonteraka tse kholoanyane, mananeo a malelele le chelete e ngata e tlamiloeng setifikeiting ka seng, kahoo taolo ea hau ea khoebo e tlameha ho hola le grade ea hau. Mokhatlo oa 5CE o ka phela ka li-spreadsheet tse ‘maloa. Mokhatlo oa 7CE kapa 8CE o tsamaisang likonteraka tse ‘nè o ke ke oa latela tekanyo, litifikeiti le mechini ka tsela eo ntle le ho lahleheloa ke chelete.

Sehlopha sa grade	Se fetohang sebakeng sa mosebetsi le ofising
5CE ho isa 6CE	Likonteraka tse le ‘ngoe kapa tse peli tse tsamaeang. Tekanyo, buka ea letsatsi ea sebaka le setifikeiti se hlophehileng sa khoeli ke tsona tsa bohlokoa ka ho fetisisa
7CE	Likonteraka tse ‘maloa ka nako e le ‘ngoe, lifleet tse kholoanyane tsa mechini le liphetoho tse ngata. Litjeho ha li bapisoa le seo bili e se lefang li ba bohlokoa haholo
8CE ho isa 9CE	Bareki ba baholo ba sechaba, likonteraka tse telele le litlaleho tse qobelloang. Taolo ea konteraka, lirekoto tsa HSE le tsa tikoloho li tlameha ho mamella tlhahlobo

Tataiso ea rona ea software ea boenjiniere ba metheo Afrika Boroa e hlalosa seo sehlopha ka seng se se hlokang ho lisistimi tsa sona.

Lipotso tse Botsoang Khafetsa

CE grading ho CIDB ke eng?

Ke ngoliso ea hau sehlopheng sa mesebetsi ea boenjiniere ba metheo (CE) ho cidb Register of Contractors. E ngoloa e le nomoro ea grade le litlhaku CE, joalo ka 7CE. Grade e bea boleng bo phahameng ba thendara ba konteraka e le ‘ngoe ea metheo eo u ka e fuoang.

7CE e bolela eng?

E bolela grade 7 mesebetsing ea boenjiniere ba metheo. Ho tloha ka la 7 Mphalane 2019, rakontraka oa 7CE o nkoa a khona ho phetha likonteraka tsa metheo tse nang le boleng ba thendara ho fihla ho R60,000,000, ho kenyeletsa VAT. Hlahloba meeli ea morao-rao webosaeteng ea cidb.

Na moeli oa boleng ba thendara o kenyeletsa VAT?

E. Molaoana oa 2 oa Construction Industry Development Regulations o re boleng ba thendara le ba konteraka melaoaneng bo kenyeletsa VAT. Leka theko ea hau e tendaretsoeng e kenyeletsang VAT khahlanong le moeli oa grade ea hau pele u romela.

Na likonteraka tsa meaho li ka baloa bakeng sa CE grade?

Eseng bakeng sa teko ea mesebetsi. cidb e hlahloba rekoto ea mosebetsi sehlopheng seo u se kopang, kahoo CE grade e hloka likonteraka tse phethiloeng tsa boenjiniere ba metheo. Mosebetsi oa meaho o ntse o ka tšehetsa lipalo tsa hau tsa lichelete.

Ngoliso ea CIDB e sebetsa nako e kae?

Memo ea cidb ea 2019 e bua ka nako ea ho sebetsa ea ngoliso ea lilemo tse tharo. Qala nchafatso ea hau esale pele, mme u hlahlobe lipalo tsa chelete e kenang, capital le rekoto ea mosebetsi pele e fihla nakong.

Qetello

CE grade ea hau ke moeli thendareng e ‘ngoe le e ‘ngoe ea metheo eo u e behang theko. Tseba moeli oa grade ea hau, mme kamehla o e leke khahlanong le theko ea hau e kenyeletsang VAT. Sebelisa li-joint venture ho fihla mosebetsing o moholoanyane le ho haha rekoto. Rera grade ea hau e latelang ho potoloha teko e le ‘ngoe e u thibelang. Ka holim’a tsohle, boloka bopaki ba konteraka e ‘ngoe le e ‘ngoe ea metheo ho tloha letsatsing leo e fanoang ka lona: setifikeiti sa ho qetela, setifikeiti sa ho phethoa le ngoliso ea Register of Projects. Mekhatlo e nyolohang kapele ka ho fetisisa ke e nang le lirekoto tse lokileng pele cidb e li kopa.

Litataiso tse amanang: